# Red Hat Enterprise Linux Sistem Yönetimi > Red Hat Enterprise Linux sistem yönetimini kabuk, dosya sistemi, kullanıcılar, SELinux, systemd, ağ, güvenlik duvarı, DNF, LVM, depolama, sanallaştırma, Podman, otomasyon, image mode, sorun giderme ve performans üzerinden temelden ileri düzeye ele alan güncel teknik ders notu. - Author: Muhammet Ali Köker - Language: tr - Canonical: https://alikoker.com.tr/red-hat-enterprise-linux-sistem-yonetimi - Translation: https://alikoker.com.tr/en/red-hat-enterprise-linux-system-administration - Published: 2016-01-01T00:00:00+03:00 - Modified: 2026-08-22T05:21:00+03:00 - Verified: 2026-08-22T05:21:00+03:00 - Type: article Bu not, 2016 tarihli RH124 ve RH254 sistem yönetimi materyallerindeki kalıcı kavramları korur; artık geçerli olmayan araçları ve çalışma biçimlerini ise 2026 RHEL 10.2 ortamına göre günceller. Amaç komut ezberlemek değil, bir Linux sisteminin nasıl düşündüğünü anlamaktır. 2026 için temel yaklaşım şudur: ```text önce durumu gör sonra nedeni bul en küçük değişikliği yap sonucu doğrula değişikliği kalıcılaştır ``` RHEL yönetiminde en çok hata, bir komutun yanlış bilinmesinden değil, geçici ve kalıcı durumun, işletim sistemi ile uygulamanın, dosya izni ile SELinux politikasının veya ağ profili ile çalışan ağ durumunun birbirine karıştırılmasından doğar. ## 1. RHEL 10.2 ile Sistem Yönetimi Red Hat Enterprise Linux uzun ömürlü, desteklenen ve değişimi kontrollü bir Linux dağıtımıdır. 2026 ortasında güncel ana sürüm RHEL 10, güncel küçük sürüm ise RHEL 10.2'dir. 2016'daki RHEL 7 yaklaşımının önemli bir bölümü halen geçerlidir: - Bash ve GNU temel araçları - kullanıcı ve grup modeli - POSIX dosya izinleri - systemd - journal ve syslog - SSH - RPM - LVM - XFS - SELinux - firewalld - NetworkManager Ancak bazı alışkanlıklar artık tarihsel bilgi olarak görülmelidir. ```text 2016 yaklaşımı 2026 yaklaşımı ------------------------------ ----------------------------------------- yum dnf ifcfg dosyaları NetworkManager keyfile profilleri network-scripts NetworkManager network team / teamd bonding iptables merkezli yönetim firewalld veya nftables Docker merkezli anlatım Podman, Buildah, Skopeo elle tek tek sunucu ayarı RHEL System Roles / Ansible klasik kurulum tek seçenek klasik paket modu + image mode ``` RHEL 10'da eski `ifcfg` biçimi desteklenmez. Ağ profilleri `/etc/NetworkManager/system-connections/` altında keyfile biçiminde tutulur. `teamd` kaldırılmıştır; link birleştirme gereken yeni sistemlerde bonding kullanılır. `dhclient` da kaldırılmıştır; NetworkManager kendi DHCP istemcisini kullanır. Bu değişiklikler komut bilgisinden daha önemli bir mesaj verir: sistem yöneticisi dosya ezberlememeli, işletim sisteminin güncel yönetim katmanını bilmelidir. ## 2. Kabuk ve Komut Satırı RHEL'de varsayılan yönetim ortamı Bash'tir. Bir komut satırının temel yapısı: ```text komut seçenek argüman ``` Örnek: ```bash ls -lah /var/log ``` Burada: ```text ls komut -lah seçenekler /var/log argüman ``` Normal kullanıcı istemi genellikle `$`, root istemi `#` ile biter. `#` yalnız görsel bir ayrım değildir; yanlış komutun etkisi bütün sisteme yayılabilir. ### Yardım sistemi Önce yerel belgeye bakmak çoğu zaman web aramasından daha hızlıdır: ```bash man systemctl man sshd_config man 5 fstab command --help ``` Man bölümleri önemlidir: ```text 1 kullanıcı komutları 5 dosya biçimleri ve yapılandırmalar 8 yönetim komutları ``` Örneğin: ```bash man 5 sshd_config man 8 sshd ``` aynı konunun farklı katmanlarını açıklar. Bir komutun nereden geldiğini görmek için: ```bash type -a ssh command -v ssh rpm -qf "$(command -v ssh)" ``` ### Tamamlama ve geçmiş Tab tamamlama yalnız hız için değil, yazım hatasını azaltmak için kullanılır. ```text Tab tamamla Ctrl+r geçmişte ara Ctrl+a satır başı Ctrl+e satır sonu Ctrl+u imlecin solunu sil Ctrl+k imlecin sağını sil ``` Geçmiş: ```bash history ``` Üretim sistemlerinde parola, token veya gizli anahtar içeren komutların shell geçmişine düşmemesi gerektiği unutulmamalıdır. ### Boru ve yönlendirme Standart akışlar: ```text 0 stdin 1 stdout 2 stderr ``` Örnekler: ```bash command > output.txt command >> output.txt command 2> error.txt command > output.txt 2>&1 ``` Boru, bir komutun çıktısını diğerinin girdisine verir: ```bash journalctl -u sshd | grep Failed ``` Sık kullanılan metin araçları: ```bash grep cut sort uniq tr sed awk head tail wc less ``` Zen ilkesi: tek bir `grep` yeterliyse karmaşık `awk` yazma. Birden çok alan işlenecekse `awk` kullan. ## 3. Dosya Sistemi ve Dosyalar Linux tek bir dizin ağacı sunar. Diskler ve uzak dosya sistemleri bu ağacın belirli noktalarına bağlanır. Temel dizinler: ```text / kök /etc sistem yapılandırması /var değişken veriler, loglar, spool /home kullanıcı ev dizinleri /root root ev dizini /usr uygulamalar, kütüphaneler, paylaşılan veri /opt ek uygulamalar /tmp geçici veri /run çalışma zamanı verisi /dev aygıt düğümleri /proc süreç ve çekirdek görünümü /sys aygıt ve çekirdek nesneleri /boot çekirdek ve önyükleme verileri ``` `/proc` ve `/sys` normal disk dizinleri gibi görünür ancak çekirdek tarafından sunulan sanal dosya sistemleridir. ### Yol kavramı Mutlak yol: ```text /etc/ssh/sshd_config ``` Göreli yol: ```text ../logs/app.log ``` Özel yollar: ```text . bulunduğun dizin .. üst dizin ~ ev dizini - önceki çalışma dizini, cd ile ``` ### Temel dosya işlemleri ```bash pwd ls -lah cd /etc mkdir -p /srv/app/data cp source target cp -a source/ backup/ mv old new rm file rmdir empty-dir ``` `rm -rf` yönetim kolaylığı değil, son çaredir. Özellikle root olarak çalışırken komutun hedefi Enter'a basmadan önce tekrar okunmalıdır. ### Dosya türünü tanıma Dosya uzantısı Linux için zorunlu değildir: ```bash file filename stat filename ``` `stat` inode, boyut, sahiplik ve zaman bilgilerini gösterir. ### Arama Dosya adına göre: ```bash find /etc -name '*.conf' ``` Boyuta göre: ```bash find /var -type f -size +1G ``` Değişim zamanına göre: ```bash find /var/log -type f -mtime -1 ``` İçeriğe göre: ```bash grep -R "Listen" /etc/httpd ``` Büyük ağaçlarda `find` daha doğru, `locate` daha hızlıdır; `locate` indeksin güncelliğine bağlıdır. ### Bağlantılar Hard link aynı inode'a ikinci addır: ```bash ln file hardlink ``` Sembolik link başka bir yolu işaret eder: ```bash ln -s /srv/app/current /opt/app ``` Hard link genellikle dosya sistemi sınırını geçemez ve dizinler için kullanılmaz. Sembolik link kırılabilir ancak dosya sistemleri arasında çalışır. ## 4. Metin Dosyaları ve Yapılandırma Linux yönetimi büyük ölçüde metin dosyası yönetimidir. Bir değişiklik yapmadan önce: ```bash cp -a /etc/example.conf /etc/example.conf.bak ``` gibi kör yedek almak yerine değişiklik yönetimi olan ortamlarda Git, Ansible veya merkezi yapılandırma yönetimi tercih edilir. Tek makinede bile farkı görebilmek önemlidir: ```bash diff -u old.conf new.conf ``` ### Düzenleyici RHEL'de `vi`/`vim` bilgisi kurtarma ortamlarında dahi değerlidir. En az bilinmesi gerekenler: ```text i yazma modu Esc komut modu :w kaydet :q çık :wq kaydet ve çık :q! kaydetmeden çık /search metin ara ``` Nano gibi düzenleyiciler kullanılabilir; fakat asgari `vi` bilgisi sistem yöneticisinin ortak paydasıdır. ### Yapılandırma değişikliği kuralı Bir dosyayı değiştirdikten sonra doğrudan servisi yeniden başlatmak yerine mümkünse önce sözdizimini doğrula. Örnekler: ```bash sshd -t nginx -t apachectl configtest ``` Sonra: ```bash systemctl reload service ``` Reload yeterliyse restart yapma. Restart aktif bağlantıları kesebilir. ## 5. Kullanıcılar, Gruplar ve Yetki Linux kimliği sayısaldır. Kullanıcı adının arkasında UID, grup adının arkasında GID vardır. Temel dosyalar: ```text /etc/passwd /etc/shadow /etc/group /etc/gshadow ``` Kullanıcı görüntüleme: ```bash id alice getent passwd alice getent group developers ``` `getent`, yalnız yerel dosyaları değil SSSD gibi kimlik kaynaklarını da görebildiği için kurumsal sistemlerde doğrudan `/etc/passwd` okumaktan daha anlamlıdır. ### Kullanıcı yönetimi ```bash useradd alice passwd alice usermod -aG wheel alice userdel alice ``` Kullanıcıyı geçici olarak kilitlemek: ```bash usermod -L alice ``` Kilidi açmak: ```bash usermod -U alice ``` Hesap süresi: ```bash chage -l alice ``` Servis hesaplarının interaktif kabuğa ihtiyacı yoksa: ```text /usr/sbin/nologin ``` kullanılması uygundur. ### Root yerine sudo Günlük yönetimde doğrudan root oturumu açmak yerine ayrıcalığı gerektiği anda yükseltmek daha güvenlidir: ```bash sudo command sudo -i ``` Yetki dosyası doğrudan rastgele düzenlenmez: ```bash visudo ``` Özel kurallar: ```text /etc/sudoers.d/ ``` altında tutulabilir. En az ayrıcalık ilkesi: ```text kullanıcıya ihtiyacı olan komutu ver ihtiyacı olmayan root yetkisini verme ``` ## 6. Dosya İzinleri ve ACL Klasik izin modeli üç özne sınıfına dayanır: ```text u owner g group o others ``` İzinler: ```text r read w write x execute ``` Örnek: ```text -rwxr-x--- ``` sayısal olarak: ```text 750 ``` olur. ```bash chmod 750 script.sh chown alice:developers file chgrp developers file ``` ### Dizin izinleri Dizinlerde izinlerin anlamı farklıdır: ```text r isimleri listeleme w dizin girdisi oluşturma/silme x dizine geçme ve içindeki nesneye erişme ``` Bu nedenle yalnız `r` izni olan bir dizin her zaman kullanılabilir değildir. ### umask Varsayılan izinlerden bit düşürür: ```bash umask umask 027 ``` Genel düşünce: ```text dosya başlangıcı 666 dizin başlangıcı 777 ``` Umask bu izinleri kısıtlar. ### Özel bitler ```text setuid setgid sticky bit ``` Paylaşılan ekip dizinlerinde setgid yararlıdır: ```bash chmod 2770 /srv/team ``` Yeni dosyalar dizinin grubunu miras alır. `/tmp` benzeri ortak yazılabilir dizinlerde sticky bit kullanıcıların birbirinin dosyasını silmesini engeller: ```text 1777 ``` ### ACL Klasik owner-group-other modeli yetmiyorsa ACL kullanılır: ```bash setfacl -m u:alice:rw file getfacl file ``` Varsayılan ACL: ```bash setfacl -m d:g:developers:rwx /srv/project ``` ACL, karmaşık sahiplik sorununu çözebilir; fakat ölçüsüz kullanıldığında dosya erişimini okunamaz hale getirir. Önce grup modeli düşünülmelidir. ## 7. SELinux SELinux dosya izninin alternatifi değil, ikinci bir güvenlik katmanıdır. Erişim için hem klasik izinlerin hem SELinux politikasının izin vermesi gerekir: ```text POSIX izinleri izin veriyor + SELinux izin veriyor = erişim mümkün ``` Durum: ```bash getenforce sestatus ``` Üretim sistemi için normal mod: ```text Enforcing ``` Sorun çıktığında SELinux'u kalıcı kapatmak doğru çözüm değildir. ### Bağlam Dosya bağlamı: ```bash ls -Z /var/www/html ``` Genel biçim: ```text user:role:type:level ``` Günlük yönetimde en çok `type` önemlidir. Bir web sunucusu dosyasının uygun tipi örneğin: ```text httpd_sys_content_t ``` olabilir. ### Doğru düzeltme Geçici etiket: ```bash chcon ``` yerine kalıcı politika tanımlamak için: ```bash semanage fcontext -a -t httpd_sys_content_t '/srv/web(/.*)?' restorecon -Rv /srv/web ``` kullanılır. `restorecon`, politika tarafından beklenen etiketi geri uygular. ### AVC kaydı Erişim reddi olduğunda: ```bash ausearch -m AVC,USER_AVC -ts recent ``` ve journal incelenir. Sorun giderme sırası: ```text 1. klasik izin doğru mu? 2. süreç doğru kullanıcıyla mı çalışıyor? 3. dosya bağlamı doğru mu? 4. port bağlamı doğru mu? 5. gerekli SELinux boolean var mı? 6. gerçekten yeni bir politika mı gerekiyor? ``` `setenforce 0` yalnız tanı için kısa süreli kullanılabilir. "Çalıştı, o halde SELinux'u kapatalım" üretim yaklaşımı değildir. ## 8. Süreçler ve Kaynaklar Süreç bir çalışan program örneğidir. Temel komutlar: ```bash ps aux ps -ef pgrep sshd top ``` Daha ayrıntılı görünüm için: ```bash systemd-cgtop ``` ve sistem kaynakları: ```bash free -h vmstat 1 iostat sar ``` ilgili paketler kuruluysa kullanılabilir. ### Yük ortalaması `uptime` veya `top` içindeki load average: ```text 1 dk 5 dk 15 dk ``` ortalamasıdır. Load yalnız CPU kullanım yüzdesi değildir. Linux'ta çalışabilir durumda bekleyen veya kesilemez I/O beklemesindeki görevleri de yansıtabilir. Bu nedenle: ```text yük yüksek -> CPU yetersiz ``` sonucu otomatik olarak çıkarılmaz. Önce: ```bash top vmstat 1 iostat -xz 1 ``` ile darboğazın CPU, bellek veya I/O olup olmadığı ayrılır. ### Sinyaller ```bash kill PID kill -TERM PID kill -KILL PID ``` `SIGTERM` sürece temiz kapanma fırsatı verir. `SIGKILL` vermez. Normal sıra: ```text TERM bekle gerekirse KILL ``` olmalıdır. ### OOM Bellek tükendiğinde çekirdek OOM killer ile süreç sonlandırabilir. İlk bakılacak yer: ```bash journalctl -k ``` Bir sürecin "kendiliğinden" kapanması çoğu zaman uygulama hatası değil kaynak baskısının sonucudur. ## 9. systemd ve Servis Yönetimi RHEL 7 ile gelen systemd yaklaşımı 2026'da da temel yönetim modelidir. Servis durumu: ```bash systemctl status sshd ``` Başlatma ve durdurma: ```bash systemctl start sshd systemctl stop sshd systemctl restart sshd systemctl reload sshd ``` Boot sırasında etkinleştirme: ```bash systemctl enable sshd systemctl disable sshd ``` Tek komutta başlat ve etkinleştir: ```bash systemctl enable --now sshd ``` Buradaki önemli ayrım: ```text start şimdi çalıştır enable sonraki bootlarda başlat ``` Bir servis çalışıyor olabilir ama enabled olmayabilir; enabled olabilir ama şu anda çalışmıyor olabilir. ### Unit türleri Yaygın unit türleri: ```text .service .socket .timer .mount .target .path ``` Unit dosyasını görmek: ```bash systemctl cat sshd ``` Bağımlılıkları görmek: ```bash systemctl list-dependencies sshd ``` ### Override Dağıtımın `/usr/lib/systemd/system/` altındaki unit dosyasını doğrudan değiştirme. Yerel değişiklik: ```bash systemctl edit service ``` ile drop-in oluşturularak yapılır. Sonra: ```bash systemctl daemon-reload systemctl restart service ``` RHEL 10 yalnız **cgroups v2** modelini kullanır. Süreç gruplama ve kaynak denetimini eski cgroups v1 varsayımlarıyla değil, systemd unit/cgroup hiyerarşisi üzerinden düşünmek gerekir. ### Target Klasik runlevel yaklaşımının karşılığı target yapısıdır. Yaygın targetlar: ```text multi-user.target graphical.target rescue.target emergency.target ``` Varsayılan: ```bash systemctl get-default ``` Değiştirme: ```bash systemctl set-default multi-user.target ``` ## 10. Zamanlanmış İşler Tek seferlik işlerde `at`, periyodik işlerde cron halen kullanılabilir. Ancak systemd timer modern ve görünür bir alternatiftir. Timerları listele: ```bash systemctl list-timers ``` Bir timer iki unit ile ifade edilir: ```text backup.service backup.timer ``` Örnek timer: ```ini [Unit] Description=Günlük yedek [Timer] OnCalendar=daily Persistent=true [Install] WantedBy=timers.target ``` `Persistent=true`, sistem kapalıyken kaçırılan çalışmayı açılıştan sonra tetikleyebilir. Zen yaklaşımı: ```text basit kullanıcı işi cron servis yaşam döngüsüne bağlı iş systemd timer merkezi çok sunuculu iş otomasyon platformu ``` ## 11. Loglar ve Zaman Log analizi, sistem yönetiminin merkezidir. RHEL'de iki ana mekanizma birlikte bulunur: ```text systemd-journald rsyslog ``` Journal: ```bash journalctl ``` Servis: ```bash journalctl -u sshd ``` Son boot: ```bash journalctl -b ``` Önceki boot: ```bash journalctl -b -1 ``` Çekirdek: ```bash journalctl -k ``` Zaman aralığı: ```bash journalctl --since "2026-08-20 10:00" --until "2026-08-20 11:00" ``` Canlı takip: ```bash journalctl -f ``` Önem seviyesine göre: ```bash journalctl -p warning ``` ### Kalıcı journal Journal yapılandırmasına göre günlükler `/run/log/journal` altında geçici veya `/var/log/journal` altında kalıcı tutulabilir. Kurumsal sistemlerde reboot öncesi olayların kaybolmaması için kalıcı günlükleme düşünülmelidir. ### rsyslog Geleneksel dosyalar halen değerlidir: ```text /var/log/messages /var/log/secure /var/log/maillog /var/log/cron ``` Dağıtıma ve servis yapılandırmasına göre bütün olayların bu dosyalarda bulunacağı varsayılmamalıdır. Önce journal kontrol edilmelidir. ### Log rotation Log dosyasının sonsuza kadar büyümesine izin verilmez. `logrotate` boyut veya zaman ölçütüyle eski kayıtları döndürür. Bir log sorununda yalnız içeriğe değil disk doluluğuna da bak: ```bash df -h du -sh /var/log/* journalctl --disk-usage ``` ### Zaman senkronizasyonu Farklı sunuculardaki olayları ilişkilendirmek için saatlerin doğru olması gerekir. Durum: ```bash timedatectl chronyc tracking chronyc sources -v ``` RHEL'de Chrony temel zaman senkronizasyon aracıdır. Saat farkı: - log korelasyonunu, - Kerberos'u, - sertifika doğrulamasını, - dağıtık işlemleri, - adli zaman çizelgesini bozabilir. ## 12. SSH OpenSSH uzak sistem yönetiminin temelidir. RHEL 10, OpenSSH 9.9 ailesini sunar. Bağlantı: ```bash ssh user@host ``` Dosya aktarımı: ```bash scp file user@host:/path/ sftp user@host ``` Dizin eşleme ve verimli senkronizasyon için çoğu durumda: ```bash rsync -aHAX --info=progress2 source/ user@host:/target/ ``` daha uygundur. ### Anahtar tabanlı kimlik doğrulama Anahtar üret: ```bash ssh-keygen -t ed25519 ``` Açık anahtarı hedefe ekle: ```bash ssh-copy-id user@host ``` Özel anahtar paylaşılmaz. Sunucuda temel sertleştirme ilkeleri: ```text root ile doğrudan parola girişini kapat parola yerine anahtar tercih et gereksiz kullanıcıları sınırla gerekli değilse yönlendirme özelliklerini kapat firewall ile erişim alanını daralt ``` RHEL kurulumunda root hesabı ve parola ile root SSH erişimi güvenlik nedeniyle varsayılan olarak kısıtlı tutulur. ### Yapılandırma Ana dosya: ```text /etc/ssh/sshd_config ``` Ek dosyalar kurulum ve sürüme göre `sshd_config.d` altında bulunabilir. Değişiklikten önce: ```bash sshd -t ``` Sonra: ```bash systemctl reload sshd ``` Uzak bir makinede SSH ayarı değiştirirken mevcut oturumu kapatmadan ikinci bir bağlantıyla yeni ayarı doğrulamak güvenli yöntemdir. ## 13. Ağ Yönetimi RHEL 10 ağ yönetiminin merkezi NetworkManager'dır. Durum: ```bash nmcli device status nmcli connection show ip address ip route ``` Bağlantı profili etkinleştirme: ```bash nmcli connection up PROFILE ``` ### Statik IPv4 Örnek: ```bash nmcli connection modify ens192 \ ipv4.method manual \ ipv4.addresses 192.0.2.10/24 \ ipv4.gateway 192.0.2.1 \ ipv4.dns "192.0.2.53 192.0.2.54" nmcli connection up ens192 ``` DNS ve isim çözümleme: ```bash resolvectl status getent hosts example.com ``` Dağıtımın NetworkManager entegrasyonuna göre `/etc/resolv.conf` doğrudan elle yönetilmemelidir. ### Keyfile biçimi RHEL 10'da NetworkManager profilleri: ```text /etc/NetworkManager/system-connections/ ``` altında keyfile olarak saklanır. 2016 materyalindeki: ```text /etc/sysconfig/network-scripts/ifcfg-* ``` dosyaları RHEL 10 için güncel yöntem değildir ve destek kaldırılmıştır. ### Bonding Birden çok fiziksel bağlantı tek mantıksal arayüzde birleştirilebilir. RHEL 10'da `teamd` yoktur; bonding kullanılmalıdır. Amaç: - bağlantı yedekliliği, - bazı modlarda yük dağıtımı, - tek mantıksal arayüz sağlamaktır. ### IPv6 IPv6 güncel RHEL yönetiminde isteğe bağlı bir ek değil, temel ağ yeteneğidir. Görüntüleme: ```bash ip -6 address ip -6 route ``` Link-local adresler: ```text fe80::/10 ``` her bağlantıda önemli rol oynar. IPv6'yı "kullanmıyoruz" gerekçesiyle rastgele kapatmak yerine altyapının gerçekten nasıl çalıştığı doğrulanmalıdır. Birçok servis ve kütüphane çift yığın davranışını varsayar. ### Sorun giderme sırası ```text 1. link var mı? 2. arayüz up mı? 3. adres doğru mu? 4. rota doğru mu? 5. gateway erişiliyor mu? 6. DNS çalışıyor mu? 7. servis dinliyor mu? 8. firewall izin veriyor mu? 9. SELinux izin veriyor mu? ``` Araçlar: ```bash ip link ip addr ip route ping tracepath ss -lntup nmcli dig getent hosts tcpdump ``` `netstat` ve `ifconfig` tarihsel araçlardır. Güncel temel araçlar `ss` ve `ip` komutlarıdır. ## 14. Güvenlik Duvarı RHEL 10'da genel sunucu yönetiminde `firewalld`, daha özel ve performans kritik kurallarda doğrudan `nftables` kullanılır. Aynı sistemde iki bağımsız firewall yönetim katmanını birbiriyle yarışır halde kullanma. ### firewalld Durum: ```bash firewall-cmd --state firewall-cmd --get-active-zones firewall-cmd --list-all ``` Servis açma: ```bash firewall-cmd --add-service=https --permanent firewall-cmd --reload ``` Port açmak yerine tanımlı servis kullanmak kuralın amacını daha okunabilir kılar. Runtime ve permanent ayrımı önemlidir: ```text runtime çalışan durum permanent yeniden yükleme/boot sonrası durum ``` Test için önce runtime kural eklemek, doğruladıktan sonra kalıcılaştırmak geri dönüşü kolaylaştırır. ### nftables Düşük seviye görünüm: ```bash nft list ruleset ``` `nftables`, eski: ```text iptables ip6tables arptables ebtables ipset ``` ekosisteminin yerini alan birleşik çerçevedir. Kurumsal uygulamada kuralın yalnız sözdizimi değil sahipliği önemlidir. Bir kurallar bütününü firewalld yönetiyorsa aynı kuralları elle `nft` ile değiştirmek yapılandırma sapması oluşturur. ## 15. Paket Yönetimi RPM paket biçimidir; DNF bağımlılık ve repository yönetim katmanıdır. Paket sorgusu: ```bash rpm -q openssh-server rpm -qi openssh-server rpm -ql openssh-server rpm -qf /usr/sbin/sshd ``` DNF: ```bash dnf search nginx dnf info nginx dnf install PACKAGE dnf remove PACKAGE dnf upgrade dnf repolist ``` Yerel RPM: ```bash dnf install ./package.rpm ``` Bağımlılığı elle çözmeye çalışıp doğrudan `rpm -i` kullanmak yerine çoğu durumda DNF tercih edilir. ### Repository yapısı RHEL 10 içerikleri başta şu repository ailelerinde sunulur: ```text BaseOS AppStream CodeReady Linux Builder Supplementary ``` Sunucuda hangi repositorylerin etkin olduğunu doğrula: ```bash dnf repolist ``` ### Güncelleme disiplini "Update var mı?" sorusu tek başına yeterli değildir. Değerlendir: ```text güvenlik etkisi uygulama bağımlılığı kernel güncellemesi servis restart gereksinimi reboot gereksinimi rollback planı bakım penceresi ``` Güncelleme sonrası çalışan süreç eski kütüphaneyi bellekte tutabilir. Paket güncellendi diye bütün riskin sona erdiği varsayılmamalıdır. ## 16. Disk, Dosya Sistemi ve LVM Blok aygıtlarını gör: ```bash lsblk -f blkid ``` Kullanım: ```bash df -hT du -sh /path ``` `df` dosya sistemindeki kullanılabilir alanı, `du` dizin ağacındaki görünen dosyaların kapladığı alanı ölçer. Silinmiş fakat süreç tarafından açık tutulan dosya iki değer arasında fark oluşturabilir: ```bash lsof +L1 ``` ### XFS RHEL 10'un varsayılan yerel dosya sistemi XFS'tir. Güçlü yönleri: - büyük dosyalar ve büyük dosya sistemleri, - yüksek eşzamanlı I/O, - metadata journaling, - çevrim içi büyütme. Önemli sınırlama: ```text XFS küçültülemez. ``` Bu nedenle LVM boyutlandırması yapılırken "sonra küçültürüz" varsayımı hatalıdır. ### ext4 ext4 halen desteklenen ve olgun bir dosya sistemidir. Bazı küçük veya düşük I/O iş yüklerinde uygundur ve çevrim dışı küçültme yeteneği XFS'ten ayrılır. Varsayılan tercih özel bir gerekçe yoksa XFS'tir. ### fstab Kalıcı mount: ```text /etc/fstab ``` UUID kullanmak aygıt adına göre daha kararlıdır: ```bash blkid ``` Örnek: ```fstab UUID=... /srv/data xfs defaults 0 0 ``` Değişiklik sonrası reboot etmeden test et: ```bash mount -a ``` Hatalı `fstab` boot sürecini bozabilir. ### LVM Katmanlar: ```text disk / partition ↓ PV ↓ VG ↓ LV ↓ filesystem ``` Komutlar: ```bash pvs vgs lvs ``` Örnek: ```bash pvcreate /dev/sdb vgcreate vgdata /dev/sdb lvcreate -L 100G -n lvdata vgdata mkfs.xfs /dev/vgdata/lvdata ``` Büyütme: ```bash lvextend -L +20G /dev/vgdata/lvdata xfs_growfs /mountpoint ``` Bazı LVM komutları dosya sistemini de birlikte büyütebilir; yine de iki katmanın ayrı olduğunu bilmek gerekir. ### Thin provisioning ve VDO Thin provisioning fiziksel alanı ihtiyaç oldukça ayırır. Verimli olsa da overcommit mümkündür; kapasite izlenmezse bütün havuz aniden yazamaz hale gelebilir. VDO veri azaltma için: - thin provisioning, - sıkıştırma, - tekilleştirme özelliklerini birleştirir. Veri azaltma "bedava kapasite" değildir. CPU, bellek ve metadata maliyeti vardır. ### Stratis Stratis, disk havuzu ve dosya sistemi yönetimini daha üst düzey bir arayüzle sunar. XFS tabanlı depolama yönetimini basitleştirir. LVM'i bilmeden Stratis öğrenmek ters sıradır. Önce blok aygıtı, PV/VG/LV ve dosya sistemi ilişkisi anlaşılmalıdır. ### Şifreleme Disk şifreleme için LUKS2 kullanılır. Kurumsal sistemlerde manuel parola dışında: - Clevis, - NBDE, - TPM2, - uzaktan doğrulama tabanlı çözme gibi mekanizmalar kullanılabilir. RHEL 10.2, uzaktan doğrulamayla otomatik LUKS çözme senaryolarını geliştiren yeni Clevis entegrasyonları içerir. ## 17. Uzak Depolama ve Dosya Paylaşımı ### NFS NFS Linux/UNIX ortamlarında temel dosya paylaşım yöntemidir. Sunucu tarafı kavramları: ```text export istemci izin kimlik eşleme firewall SELinux ``` Aktif exportlar: ```bash exportfs -v ``` İstemci mount: ```bash mount -t nfs server:/export /mnt/data ``` NFSv4 modern tercih olmalıdır. Kimlik doğrulama gereken yapılarda Kerberos: ```text krb5 krb5i krb5p ``` seviyeleri kullanılabilir. `krb5p` gizlilik de sağlar. ### SMB Windows uyumluluğu gereken ortamlarda Samba kullanılır. İstemci tarafında: ```bash mount -t cifs ... ``` kullanılabilir. Ağ paylaşımında yalnız dosya modu değil: - sunucu paylaşım yetkisi, - kimlik altyapısı, - SELinux, - firewall birlikte değerlendirilir. ### iSCSI ve NVMe-oF Dosya paylaşımı ile blok depolama aynı şey değildir. ```text NFS/SMB uzak dosya sistemi iSCSI uzak blok aygıtı NVMe-oF NVMe blok erişimini ağ/fabric üzerinden taşır ``` RHEL 10: - iSCSI, - Fibre Channel, - NVMe/RDMA, - NVMe/FC, - NVMe/TCP gibi kurumsal depolama yöntemlerini destekler. Çoklu yol kullanımı taşıma türüne göre seçilir. NVMe fabrics senaryolarında yerel NVMe multipath modeli esastır; DM Multipath her NVMe taşıması için genel bir çözüm değildir. ## 18. Web ve Veritabanı Servisleri 2016 materyalindeki Apache HTTPD, DNS ve MariaDB bölümleri hala sistem yönetimi açısından değerlidir; ancak amaç uygulama uzmanlığı değil servis yönetim modelini kavramaktır. Bir servis için aynı kontrol zinciri uygulanır: ```text paket kurulu mu? config geçerli mi? servis çalışıyor mu? port dinleniyor mu? firewall izin veriyor mu? SELinux izin veriyor mu? isim çözümleme doğru mu? log ne söylüyor? ``` Örnek Apache: ```bash dnf install httpd apachectl configtest systemctl enable --now httpd ss -lntp firewall-cmd --add-service=http --permanent firewall-cmd --reload journalctl -u httpd ``` Bu model Nginx, MariaDB, DNS veya özel Java servisi için de aynıdır. Servis özelinde komutlar değişir; tanı yöntemi değişmez. ## 19. Arşivleme, Kopyalama ve Yedekleme Arşiv: ```bash tar -cf backup.tar directory/ tar -xf backup.tar ``` Sıkıştırma: ```bash tar -czf backup.tar.gz directory/ tar -cJf backup.tar.xz directory/ ``` Büyük üretim yedeklerinde sıkıştırma seçimi CPU, süre ve geri yükleme hedefiyle birlikte değerlendirilmelidir. Uzak kopya: ```bash rsync -aHAX source/ host:/backup/ ``` `-a` her şeyi korumaz. ACL ve extended attribute önemliyse: ```text -A -X ``` gibi seçeneklerin gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir. Yedek var demek yetmez. Gerçek yedek: ```text oluşturuldu bütünlüğü doğrulandı ayrı hata alanında tutuldu geri yükleme test edildi ``` olmalıdır. Snapshot yedek değildir. Aynı storage arızasında snapshot da kaybolabilir. ## 20. Sanallaştırma RHEL sanallaştırma altyapısı: ```text KVM QEMU libvirt ``` Temel araçlar: ```bash virsh list --all virsh dominfo VM virsh start VM virsh shutdown VM ``` Grafik yönetim için RHEL web console kullanılabilir. Kaynak planlamasında: ```text vCPU RAM NUMA storage latency I/O queue network overcommit ``` birlikte düşünülmelidir. Bir sanal makinenin yavaş olması her zaman CPU eksikliği değildir. Sanallaştırmada depolama gecikmesi ve NUMA yerleşimi sık gözden kaçar. TuneD, sanal makine ve sanallaştırma hostu için: ```text virtual-guest virtual-host ``` profilleri sunar. Profil seçmeden önce iş yükü ölçülmelidir. ## 21. Konteynerler RHEL 10'un yerel konteyner araçları: ```text Podman Buildah Skopeo ``` Görev ayrımı: ```text Podman konteyner ve pod çalıştırma/yönetme Buildah imaj oluşturma Skopeo registry ve imaj inceleme/kopyalama ``` Podman daemon gerektirmez ve rootless çalışabilir. Örnek: ```bash podman pull registry.redhat.io/ubi10/ubi podman run --rm -it registry.redhat.io/ubi10/ubi bash podman ps podman images ``` Rootless konteyner varsayılan tercih olmalıdır. Root yetkisi gerekmiyorsa verilmemelidir. ### systemd ile konteyner Yeni yapılandırmalarda Quadlet tercih edilir. Quadlet, konteyneri systemd ile yönetilecek bir servis gibi tanımlar. Eski `podman generate systemd` yaklaşımına göre daha bakım yapılabilir bir yapı sunar. Düşünce: ```text konteyner tanımı ↓ Quadlet ↓ systemd service ↓ systemctl ``` Bu sayede uygulama sunucusunda ayrı bir container daemon yaşam döngüsü kurmadan standart sistem yönetim araçları kullanılabilir. ## 22. Cockpit Web Console Komut satırı ana yönetim aracı olmaya devam eder; grafik arayüz ise gözlem ve belirli işlemlerde yararlıdır. RHEL web console, Cockpit tabanlıdır. Kurulum: ```bash dnf install cockpit systemctl enable --now cockpit.socket ``` Yapılabilen işlemler: - servis yönetimi, - kullanıcı yönetimi, - ağ, - firewall, - storage, - log inceleme, - sanal makineler, - SELinux, - yazılım güncelleme, - tanı raporları. Web console ayrı bir yönetim evreni değildir; aynı sistem araçlarını kullanır. CLI ile yapılan değişiklik arayüzde de görünür. Root login yerine sudo yetkili normal kullanıcı kullanmak daha doğru yaklaşımdır. ## 23. Otomasyon Bir sunucuda elle yapılan işlem öğrenme yöntemidir. Aynı işlem onlarca sunucuda tekrarlanıyorsa otomasyon konusudur. 2026 RHEL yönetiminde Red Hat System Roles, Ansible tabanlı ortak yönetim modeli sunar. Amaç: ```text sunucuya tek tek komut gönderme ``` değil: ```text istenen durumu tanımlama ↓ tekrarlanabilir uygulama ↓ sapmayı azaltma ``` dır. Örnek düşünce: ```yaml - hosts: web become: true roles: - redhat.rhel_system_roles.timesync ``` System Roles; - ağ, - zaman, - firewall, - SELinux, - storage, - journald, - sudo, - SSH, - Cockpit gibi yönetim alanlarında dağıtım tarafından desteklenen otomasyon kalıpları sağlar. Zen ilkesi: ```text tek sunucu + tek değişiklik CLI çok sunucu + tekrarlı değişiklik otomasyon ``` Bir komutu Ansible içine koymak tek başına otomasyon kalitesi değildir. İstenen son durum tanımlanmalı ve tekrar çalıştırıldığında gereksiz değişiklik üretmemelidir. ## 24. Image Mode ve bootc RHEL 10 ile klasik paket tabanlı işletim sistemi yönetimine ek olarak image mode olgunlaşmıştır. Image mode: ```text işletim sistemi ↓ OCI imajı ↓ build/test ↓ registry ↓ bootc ile dağıtım/güncelleme ``` yaklaşımını kullanır. Bu modelde işletim sistemi bileşimi sunucu üzerinde tek tek değiştirilmek yerine imaj olarak inşa edilir. Uygun olduğu yerler: - çok sayıda benzer sistem, - edge, - değişmez altyapı, - CI/CD ile işletim sistemi dağıtımı, - sürümün bütünüyle test edilmesinin istendiği ortamlar. Her sunucuyu image mode'a geçirmek gerekmez. Klasik paket modu hala genel sistem yönetiminin temelidir. İki yaklaşımın farkı: ```text paket modu çalışan sistemi değiştir image mode imajı değiştir, sistemi yeni imaja geçir ``` ## 25. Güvenli Sistem Yönetimi Güvenlik tek ürün değil katmanların toplamıdır: ```text kimlik ↓ sudo ↓ dosya izinleri ↓ SELinux ↓ servis yapılandırması ↓ firewall ↓ şifreli iletişim ↓ loglama ↓ güncelleme ↓ yedek ve kurtarma ``` Temel kurallar: 1. Root ile günlük çalışma yapma. 2. SSH'de anahtar tabanlı kimlik doğrulamayı tercih et. 3. Kullanılmayan servisi kapat. 4. Kullanılmayan portu açma. 5. SELinux'u kapatarak sorun çözme. 6. Paketleri desteklenen repositorylerden al. 7. Zaman senkronizasyonunu koru. 8. Logları merkezi olarak saklamayı düşün. 9. Yedeği geri yükleyerek test et. 10. Değişikliği mümkün olduğunca otomasyonla tekrar üretilebilir hale getir. ### Kriptografik politika RHEL sistem genelinde kriptografik politika uygular. Uygulamalar mümkün olduğunda kendi bağımsız zayıf algoritma listelerini taşımak yerine sistem politikasına uyar. Eski: - SHA-1, - küçük RSA anahtarları, - eski TLS sürümleri, - eski SSH algoritmaları için uyumluluk gerektiğinde güvenlik etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Eski cihazı çalıştırmak için bütün sunucunun kriptografik seviyesini düşürmek kalıcı çözüm değildir. ## 26. Sorun Giderme Sorun giderme bir komut listesi değil, kanıt toplama sürecidir. Genel sıra: ```text belirti ↓ kapsam ↓ son değişiklik ↓ log ↓ kaynak durumu ↓ bağımlılık ↓ en küçük hipotez ↓ test ↓ düzeltme ↓ doğrulama ``` ### Servis çalışmıyor ```bash systemctl status service journalctl -u service -b systemctl cat service ``` Sonra: - config testi, - kullanıcı ve grup, - dosya izinleri, - SELinux, - port çakışması, - dependency. ### Disk dolu ```bash df -hT df -ih du -xhd1 / lsof +L1 journalctl --disk-usage ``` `df` dolu ama `du` küçükse silinmiş fakat açık dosya veya mount yapısı düşünülmelidir. ### Ağ çalışmıyor ```bash ip link ip addr ip route nmcli device nmcli connection ss -lntup firewall-cmd --list-all ``` Sonra: ```bash ping gateway getent hosts hostname tracepath target tcpdump -ni interface ``` ### SSH çalışmıyor Sunucuda: ```bash sshd -t systemctl status sshd ss -lntp journalctl -u sshd firewall-cmd --list-services ``` İstemcide: ```bash ssh -vvv user@host ``` ### SELinux şüphesi ```bash getenforce ls -Z path ausearch -m AVC -ts recent ``` Politikayı kapatmadan önce gerçek AVC kaydı bulunmalıdır. ## 27. Tanı ve Destek Verisi Bir arıza anında sistem durumunun bütünü önemlidir. Red Hat ortamında `sos` araçları sistem yapılandırması ve tanı verilerini paketlemek için kullanılır. Bir destek paketi oluştururken: - kişisel veri, - gizli anahtar, - uygulama sırrı, - kurum içi adresleme, - log içeriği gibi hassas bilgilerin bulunabileceği unutulmamalıdır. Tanı paketi de güvenlik sınıflandırmasına tabi bir veridir. ## 28. Performans Yönetimi Performans ayarı ölçümden sonra yapılır. Yanlış sıra: ```text sysctl değiştir TuneD profili değiştir I/O scheduler değiştir sonra ölç ``` Doğru sıra: ```text iş yükünü tanımla ↓ baseline ölç ↓ darboğazı bul ↓ tek değişiklik yap ↓ yeniden ölç ``` Temel göstergeler: ```text CPU kullanım ve run queue memory pressure swap disk latency ve IOPS network throughput ve loss application latency ``` Araçlar: ```bash top vmstat iostat pidstat sar ss ethtool perf ``` Kullanılabilirlik paket kurulumuna bağlıdır. TuneD genel profiller sunar, ancak profil seçimi benchmark yerine geçmez. ## 29. 2016'dan 2026'ya Kalanlar ve Değişenler Kalıcı bilgi: ```text Bash dosya sistemi hiyerarşisi kullanıcı ve grup chmod/chown süreç ve sinyal systemd SSH journal RPM LVM XFS SELinux NFS DNS HTTP ``` Güncellenmesi gereken bilgi: ```text yum -> dnf ifcfg -> NetworkManager keyfile network-scripts -> NetworkManager teamd -> bonding ifconfig/netstat -> ip/ss iptables odaklı yönetim -> firewalld/nftables tek tek elle yönetim -> System Roles/Ansible Docker varsayımı -> Podman ekosistemi yalnız klasik kurulum -> paket modu + image mode ``` Öğrenilmesi gerekmeyen şey eski komutların tamamen unutulması değildir. Eski üretim sistemleri yıllarca yaşamaya devam eder. Sistem yöneticisi hem: ```text eski sistemi okuyabilmeli ``` hem de: ```text yeni sistemi eski yöntemle kurmamalı ``` dır. ## 30. Sistem Yöneticisinin Kısa Kontrol Listesi Yeni bir sunucu açıldığında: ```bash cat /etc/redhat-release uname -r timedatectl ip addr ip route nmcli connection show df -hT lsblk -f free -h systemctl --failed journalctl -p warning -b getenforce firewall-cmd --get-active-zones dnf repolist ``` Bir servis devreye alınırken: ```text paketi kur yapılandır config doğrula enable/start portu doğrula firewallı aç SELinux'u doğrula uzaktan test et logu kontrol et reboot sonrası doğrula ``` Bir değişiklikten önce: ```text etki alanını bil geri dönüş yolunu bil mevcut durumu kaydet ``` Bir değişiklikten sonra: ```text komut başarılı mı? yetmez servis çalışıyor mu? yetmez işlev gerçekten çalışıyor mu? reboot sonrası sürüyor mu? log temiz mi? ``` Son soru her zaman davranışa yöneliktir. ## 31. Sınav ve Uygulama İçin Temel Ayrımlar **`start` ile `enable` aynı değildir.** İlki çalışan durumu, ikincisi boot politikasını değiştirir. **`reload` ile `restart` aynı değildir.** Reload mümkünse aktif iş yükünü daha az etkiler. **`df` ile `du` aynı şeyi ölçmez.** Biri dosya sistemi tahsisini, diğeri görünen dosya ağacını ölçer. **Dosya izinleri ile SELinux aynı katman değildir.** İkisinin de izin vermesi gerekir. **Firewall açık olması servisin çalıştığı anlamına gelmez.** Önce `ss`, sonra firewall kontrol edilir. **Port dinliyor olması uzaktan erişilebildiği anlamına gelmez.** Route, firewall, SELinux ve uygulama politikası ayrıca kontrol edilir. **NetworkManager profili ile çalışan arayüz durumu aynı değildir.** Profil doğru olup henüz etkinleştirilmemiş olabilir. **Runtime firewall kuralı ile permanent kural aynı değildir.** Reboot veya reload sonrası fark ortaya çıkar. **RPM ile DNF aynı katman değildir.** RPM paket biçimi ve düşük seviye veritabanıdır; DNF repository ve bağımlılık yönetir. **LVM ile dosya sistemi aynı şey değildir.** LV büyütülse bile dosya sistemi ayrıca büyütülmelidir. **Snapshot yedek değildir.** Aynı hata alanında bulunabilir. **Konteyner sanal makine değildir.** Konteyner host çekirdeğini paylaşır. **Rootless konteyner root konteynerden daha düşük risklidir.** İhtiyaç yoksa ayrıcalık verilmez. **ifcfg RHEL 10'da güncel ağ yapılandırma yöntemi değildir.** Keyfile kullanan NetworkManager esas alınır. **Team ile bond aynı çözüm ailesindedir ancak RHEL 10'da team kaldırılmıştır.** Yeni yapılandırmada bond kullanılır. **iptables bilgisi tarihsel olarak değerlidir ama yeni RHEL firewall yönetiminin merkezi değildir.** firewalld ve nftables tercih edilir. **XFS varsayılandır ve büyütülebilir, küçültülemez.** Storage planı buna göre yapılır. **Logdaki saat yanlışsa olay sırası da yanlıştır.** Chrony adli ve operasyonel doğruluk için önemlidir. **Bir sistemi elle yönetebilmek temeldir; aynı işlemi yüz sistemde elle yapmak ise tasarım hatasıdır.** ## Kaynakça - Red Hat. *RH124 Red Hat System Administration I*, 2016. Kullanıcının sağladığı ders materyali. - Red Hat. *RH254 Red Hat System Administration III*, 2016. Kullanıcının sağladığı ders materyali. - Red Hat. *Red Hat Enterprise Linux 10.2 Release Notes*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/10.2_release_notes/ - Red Hat. *Considerations in adopting RHEL 10*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/considerations_in_adopting_rhel_10/ - Red Hat. *Configuring and managing networking*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/configuring_and_managing_networking/ - Red Hat. *Configuring firewalls and packet filters*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/configuring_firewalls_and_packet_filters/ - Red Hat. *Using SELinux*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/using_selinux/ - Red Hat. *Managing software with the DNF tool*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/managing_software_with_the_dnf_tool/ - Red Hat. *Managing file systems*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/managing_file_systems/ - Red Hat. *Managing storage devices*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/managing_storage_devices/ - Red Hat. *Risk reduction and recovery operations*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/risk_reduction_and_recovery_operations/ - Red Hat. *Configuring authentication and authorization in RHEL*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/configuring_authentication_and_authorization_in_rhel/ - Red Hat. *Building, running, and managing containers*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/building_running_and_managing_containers/ - Red Hat. *Automating system administration by using RHEL system roles*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/automating_system_administration_by_using_rhel_system_roles/ - Red Hat. *Using image mode for RHEL to build, deploy, and manage operating systems*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/using_image_mode_for_rhel_to_build_deploy_and_manage_operating_systems/ - Red Hat. *Managing systems in the RHEL web console*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/managing_systems_in_the_rhel_web_console/ - Red Hat. *Configuring and managing Linux virtual machines*. https://docs.redhat.com/en/documentation/red_hat_enterprise_linux/10/html/configuring_and_managing_linux_virtual_machines/ - GNU Project. *Bash Reference Manual*. https://www.gnu.org/software/bash/manual/ - systemd. *System and Service Manager Documentation*. https://systemd.io/ - OpenSSH. *OpenSSH Manual Pages*. https://www.openssh.com/manual.html - Podman. *Podman Documentation*. https://docs.podman.io/ ## Bu Çalışmaya Atıf Köker, M. A. (2016). Red Hat Enterprise Linux Sistem Yönetimi. alikoker.com.tr. https://alikoker.com.tr/red-hat-enterprise-linux-sistem-yonetimi - BibTeX: https://alikoker.com.tr/red-hat-enterprise-linux-sistem-yonetimi.bib - RIS: https://alikoker.com.tr/red-hat-enterprise-linux-sistem-yonetimi.ris - CSL-JSON: https://alikoker.com.tr/red-hat-enterprise-linux-sistem-yonetimi.csl.json